Tanım

Kuğu boynu deformitesi, parmağın:

Proksimal interfalangeal (PIP) ekleminde hiperekstansiyon
Distal interfalangeal (DIP) ekleminde fleksiyon

ile karakterize kompleks bir parmak deformitesidir. Parmak yandan bakıldığında kuğu boynunu andıran karakteristik bir görünüm oluşur.

Bu deformite yalnızca kozmetik bir sorun değildir; ilerleyen vakalarda kavrama gücü kaybı, ince motor becerlerde azalma, ağrı ve sekonder osteoartrit gelişebilir.

Fonksiyonel Anatomi

Parmak stabilitesi üç ana yapı ile sağlanır:

1. Ekstansör tendon mekanizması

Ekstansör digitorum tendonları
Lateral bantlar
Merkezi slip yapısı

Bu kompleks yapı PIP ve DIP eklemlerinin dengeli ekstansiyonunu sağlar.

2. Volar plak

PIP eklemin palmar tarafında bulunan fibro-kartilajinöz stabilizatördür:

Hiperekstansiyonu sınırlar
Eklem stabilitesine katkı sağlar
Travma veya inflamasyon sonrası gevşeyebilir

3. Fleksör tendon sistemi

Flexor digitorum superficialis (FDS) ve profundus (FDP) tendonları:

Fleksiyon kuvveti sağlar
Ekstansör mekanizma ile dengeli çalışır

Bu yapıların herhangi birindeki dengesizlik deformite gelişimine yol açabilir.

Epidemiyoloji

Kuğu boynu deformitesinin sıklığı altta yatan nedene bağlıdır:

Romatoid artrit hastalarında: yaklaşık %30–50 oranında bildirilmektedir.
Travma sonrası gelişen deformiteler daha nadirdir.
Kadınlarda romatoid artrit ilişkili vakalar daha sık görülür.
Orta yaş ve ileri yaş romatolojik hastalarda prevalans artar.

Kesin genel popülasyon prevalansı bilinmemektedir.

Etiyoloji (Nedenler)

İnflamatuvar nedenler

Romatoid artrit (en sık neden)
Psöriatik artrit
Lupus gibi bağ dokusu hastalıkları

Travmatik nedenler

Tedavi edilmemiş mallet finger
Volar plak yaralanmaları
Ekstansör tendon hasarı

Nörolojik nedenler

İnme sonrası spastisite
Serebral palsi
Periferik sinir hasarları

Konjenital ve hipermobilite durumları

Ligamentöz gevşeklik
Bağ dokusu hastalıkları

Sınıflandırma Sistemleri

Nalebuff sınıflaması (özellikle romatoid artrit için)

Tip I: Esnek deformite, pasif düzeltilebilir
Tip II: İntrinsik kas tightness eşlik eder
Tip III: Eklem kontraktürü gelişmiştir
Tip IV: İleri artroz ve rijit deformite

Swanson sınıflaması

Daha çok deformitenin:

Fleksibl
Dinamik
Rijit

özelliklerine göre cerrahi planlamaya yardımcı olur.

Klinik Bulgular

Parmakta karakteristik eğrilik
Kavrama gücünde azalma
İnce işlerde zorlanma
Ağrı (özellikle artrit eşlik ediyorsa)
Eklem sertliği

Diferansiyel Tanı

Boutonniere deformitesi

Ters deformite görülür:

PIP fleksiyon
DIP hiperekstansiyon

Ekstansör mekanizmanın merkezi slip yaralanması ile oluşur.

Mallet finger

Sadece DIP fleksiyon deformitesi vardır.

Travmatik PIP kontraktürleri

Hiperekstansiyon olmadan fleksiyon kontraktürü olabilir.

Tanı Yöntemleri

Klinik muayene

Tendon dengesi değerlendirilir
Eklem stabilitesi test edilir
Pasif/aktif hareket açıklığı ölçülür

Görüntüleme

Direkt grafi: eklem hizalanması ve artroz
Ultrason/MR: tendon veya bağ patolojileri

Romatoid artrit şüphesinde laboratuvar değerlendirme gerekir.

Tedavi Yaklaşımı

Tedavi seçimi:

Deformitenin fleksibl veya rijit olması
Altta yatan neden
Hastanın fonksiyonel beklentisi
Eklem hasarı

temel alınarak belirlenir.

Konservatif Tedavi

Splintleme

Sıklıkla kullanılan splintler:

Oval-8
Silver ring splint
Termoplastik ateller

Amaç PIP hiperekstansiyonunu sınırlamak ve tendon dengesini korumaktır.

Rehabilitasyon

Tendon dengeleme egzersizleri
Eklem mobilizasyonu
Fonksiyonel el terapisi

Erken evrede progresyonu yavaşlatabilir.

Cerrahi Tedavi

Volar plak rekonstrüksiyonu

Fleksibl deformitelerde stabilite sağlar.

FDS tenodezi

Yaygın kullanılan tekniklerden biridir. Literatürde fonksiyonel düzelme oranları yüksektir.

Dermodez

Seçilmiş vakalarda yardımcı prosedürdür.

Artrodez

İleri artroz veya rijit deformitede uygulanır.

Cerrahi başarı oranları hasta seçimi ve teknik faktörlere bağlıdır; farklı serilerde yüksek hasta memnuniyeti bildirilmektedir.

Komplikasyonlar

Cerrahi sonrası görülebilecek durumlar:

Eklem sertliği
Tendon yapışıklığı
Rezidüel deformite
Enfeksiyon (nadir)
Sinir irritasyonu

Tedavi edilmezse:

Kalıcı deformite
Eklem dejenerasyonu
Fonksiyon kaybı

gelişebilir.

Özel Hasta Grupları

Romatoid artrit hastaları

Sistemik hastalık kontrolü kritik
Multidisipliner yaklaşım gerekir

Pediatrik hastalar

Nadir görülür
Travma sonrası gelişebilir

Travma sonrası deformiteler

Erken müdahale prognozu iyileştirir

Önleme Stratejileri

Romatoid artritin etkin tedavisi
Mallet finger yaralanmalarının uygun splintlenmesi
El travmalarının erken değerlendirilmesi
Hipermobilite hastalarında koruyucu egzersizler

Ameliyat Sonrası Takip

Standart takip şeması:

hafta: yara kontrolü
4–6 hafta: immobilizasyon sonlandırma
6–12 hafta: rehabilitasyon takibi
3–6 ay: fonksiyonel değerlendirme
Yıllık kontroller: artrit gelişimi açısından izlem

Prognoz

Sonuçlar şu faktörlere bağlıdır:

Erken tanı
Deformitenin fleksibilitesi
Altta yatan hastalık
Rehabilitasyon uyumu

Erken evrede tedavi edilen hastalarda fonksiyonel sonuçlar genellikle tatmin edicidir.

Referans Kaynaklar

American Society for Surgery of the Hand (ASSH) Clinical Reviews
Green’s Operative Hand Surgery, 8th Edition
Nalebuff EA. Swan-neck deformity classification studies
Swanson AB. Finger deformity classifications
AAOS Hand Surgery Guidelines
British Society for Surgery of the Hand consensus documents